جواب ما : ما اختيار مىكنيم شق اول را يعنى مىگوئيم خداوند قبل از تحقق افعال اختياريه ما مىداند كه فلان عمل واقع خواهد شد و بعد هم آن حادثه بر طبق علم خدا واقع خواهد شد و در عين حال اين علم ازلى سبب جبر نمىشود [ و اصولا شأن علم تأثيرگذارى نيست ] به دو دليل : 1 - همانگونه كه خدا عاقبت امور را مىداند پيامبر و امام و ولىّ اللّه هم باذن اللّه در بعض موارد مىداند كه فلان آدم به بهشت خواهد رفت و فلان آدم به جهنم درحالىكه احدى قائل نشده كه علم اينها موجب جبر باشد يا مثلا معلم كلاس مىداند كه شاگردان او در پايان سال كدام مقبول و كدام مردود مىشود و در عين حال احدى نگفته كه علم معلم سبب جبر است . « جواب نقضى » 2 - شما كه مىگوئيد : علم خدا سبب جبر است منظورتان چيست ؟ اگر مرادتان اينست كه هر چه را خداوند علم دارد الّا و لا بد واجب الصدور است و بطور جبر در خارج بايد محقّق شود مىگوئيم خداوند به ذات خود هم عالم است درحالىكه آن ذات ازلى و قديم است و صدور در آنجا معنا ندارد همچنين علم به معدومات ممتنع الوجود هم دارد درحالىكه صدورى در كار نيست و علم به معدومات ممكن الوجود هم دارد درحالىكه صدور و تحقق در كار نيست پس علم سبب لزوم صدور نيست . و اگر مرادتان اينست كه هر چه در خارج انجام مىپذيرد مطابق علم خدا است و خدا مىداند مىگوئيم : صرف علم كه موجب جبر نيست زيرا كه خدا مىداند كه زيد اطاعت نموده و عمرو معصيت خواهد كرد ولى مىداند كه هر كدام با اراده و اختيار خود چنان خواهد كرد يعنى علم به كار بندگان دارد علم به علل و اسباب آن هم دارد و يكى از اسباب و مقدمات آن كار همان اراده و اختيار است فلا جبر ايّها المختار .